Showing posts with label മഹർഷി. Show all posts
Showing posts with label മഹർഷി. Show all posts

Thursday, May 29, 2025

വേദാന്തി, മഹർഷി, ഋഷി,

വേദാന്തി, മഹർഷി, ഋഷി, മുനി ,തപസ്വി, സന്ന്യാസി, യതി, സ്വാമി ഇവർ തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം എന്താണ്?

നമുക്ക് പലർക്കും ഉള്ള ഒരു സംശയമാണ് വേദാന്തി, മഹർഷി,ഋഷി, മുനി ,തപസ്വി, സന്ന്യാസി, യതി , സ്വാമി ഇവർ തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം എന്താണെന്ന് നമുക്ക് നോക്കാം.

വേദാന്തി 

എന്നതിന് വേദാനാം അന്ത:സാരഭൂത അർത്ഥ: വേദാന്തം
വേദാന്തം പഠിച്ച് ബ്രഹ്മത്തെ അറിഞ്ഞവനാണ് വേദാന്തി. വേദാന്തത്തിൽ ഉപനിഷത്തുക്കൾ ആണ് പഠന വിഷയം. ചിന്തിക്കാൻ ഉള്ളവർക്കു പറഞ്ഞിട്ടുള്ളതാണ് ഉപനിഷത്തുക്കൾ.
വേദാന്തത്തിനപ്പുറം വേറെ തലം ഒന്നും ഇല്ല. ബ്രഹ്മജ്ഞാനി എന്നു വേണമെങ്കിൽ വേദാന്തിയെ വിശേഷിപ്പിക്കാം.

മഹർഷി

മഹര്‍ഷി എന്നതിന്  മഹാംശ്ചാസൌ ഋഷിശ്ചേതി  എന്നാണ് പറയുക. മഹത്തുക്കളും അതെ സമയം തന്നെ ഋഷിമാരുമായവരാണ് ഇവർ. വ്യാസാദി മഹര്‍ഷിമാരാണ് ഇതിലുള്പ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്.

ഋഷി

ഋഷി എന്നതിന് ഒരു പാടു അര്‍ഥം ലഭ്യമാണ്. സമാസം പറഞ്ഞാൽ  ഋഷതി പ്രാപ്നോതി സർവാൻ മന്ത്രാൻ ജ്ഞാനേന പശ്യതി സംസാരപാരാവരം ഇതി.

മലയാളത്തിൽ പറയുകയാണെങ്കിൽ എപ്പോഴും മന്ത്രം ലഭിക്കുന്ന വ്യക്തി, ഇവിടെ ജ്ഞാനം എന്ന് അർത്ഥമാക്കിയാൽ മതിയാകും. സംസാരത്തെ എപ്പോഴും ജ്ഞാനസ്വരൂപമായി ദര്ശിക്കുന്നവനെന്നർഥം. ജ്ഞാനത്തിൽ പാരംഗതനായവൻ എന്ന് സാമാന്യാർഥം.

ഉദാഹരണമായി ഋഗ്വേദം പറയുന്നു,  അഗ്നിഃ പൂർവേഭിര്ഋഷിഭിരീഡ്യോ നൂതനൈരുത സ ദേവാ ഏഹ വക്ഷ്യതി ഇതി . സത്യവചസുകളെന്നാണ് ഇവരെ വിളിക്കുക.

ഋഷിമാരു ഏഴുതരമെന്നാണ് പറയുക,
വ്യാസാദികളായ മഹര്‍ഷിമാർ
ഭേലാദികളായ പരമർഷയന്മാർ 
കണ്വാദികളായ ദേവർഷികൾ 
വസിഷ്ഠാദികളായ ബ്രഹ്മർഷികൾ 
സുശ്രുതാദികളായ ശ്രുതര്ഷയന്മാർ 
ഋതപർണാദികളായ രാജർഷയന്മാർ 
ജൈമിന്യാദികളായ കാണ്ഡർഷയന്മാർ.

രത്നകോശത്തിൽ പറയുന്നു ,
സപ്ത ബ്രഹ്മര്ഷി ദേവര്ഷി മഹര്ഷി പരമര്ഷയഃ 
കാണ്ഡര്ഷിശ്ച ശ്രുതര്ഷിശ്ച രാജര്ഷിശ്ച ക്രമാവരാഃ .

മുനി

മുനിഃ എന്നതിന്  മനുതേ ജാനാതി യഃ  എന്നാണ്. അതായത് മൌനം ആയി ഇരുന്നാലും അറിയുന്നവനെന്നർഥം.  മൌനവ്രതീ എന്നാണ് സാമാന്യാർഥം . 
വാചംയമഃ എന്ന് പറയും.  സ്വന്തം വാക്കിൽ യമത്തെ അറിയുന്നവനെന്നർഥം .

നൈഷധം പറയുന്നു,
ഫലേന മൂലേന ച വാരിഭൂരുഹാം, മുനേരിവേത്ഥം മമ യസ്യ വൃത്തയഃ .

മുനിയുടെ ലക്ഷണമാകട്ടെ ഗീത തന്നെ പറയുന്നുണ്ട്,
ദുഃഖേഷ്വനുദ്വിഗ്നമനാഃ  
സുഖേഷു വിഗതസ്പൃഹഃ , 
വീതരാഗഭയക്രോധഃ  
സ്ഥിധീര്മുനിരുച്യതേ .

തപസ്വി

തപസ്വീ എന്നതിന്  തപോ അസ്യ അസ്തീതി എന്നാണ് അര്ഥം . തപോയുക്തനായ വ്യക്തി എന്നര്‍ഥം . തപസുള്ളവനെന്നർഥം. തപസിന് തപതി താപയതി എന്നാണ് പറയുക. വൈധക്ലേശജനകമായ കർമ്മം എന്നര്ഥം. ഈശ്വരപ്രാപനത്തിനുള്ള തപം ഉള്ള വ്യക്തിയെന്നു സ്വീകരിക്കാം.

തപശബ്ദത്തിന് പര്യായമായി താപസൻ എന്നും പറയാറുണ്ട്. തപോധന ശബ്ദവും പ്രയോഗിച്ചു കണ്ടിട്ടുണ്ട്. തപസ്വീ എന്നതിന് മത്സ്യവിശേഷമായി പറയുന്നുണ്ട്. തപഃകരഃ, ചേഷ്ടകഃ, ചേഷ്ട എന്നിങ്ങനെ ശബ്ദചന്ദ്രികയിലും അര്‍ഥം കാണുന്നു.

പ്രത്യേകമായി അറിയേണ്ട വിഷയം തപസ്വീ എന്നതിൽ നിന്ന് മാറി നാം തപസ്യാ എന്ന് പറയുമ്പോൾ അര്ഥത്തിന് വ്യത്യാസം വരുന്നു എന്നതാണ്. തപച്ചരതീതി എന്നാണ് ഇവിടെ അര്ഥം വരുക. വ്രതാദാനം, പരിവ്രജ്യാ, നിയമസ്ഥിതിഃ, വ്രതചര്യാ എന്നിങ്ങിനെ അര്ഥം പറയുന്നു.

സന്ന്യാസി

സന്യാസഃ എന്ന് പറഞ്ഞാൽ  കാമ്യകർമണാം ന്യാസഃ എന്നാണ് അര്ഥം . 
കാമ്യാനാം കർമണാം ന്യാസം 

സന്യാസം കവയോ വിദുഃ . 
സർവകര്മഫലത്യാഗം 
പ്രാഹുസ്ത്യാഹം വിചക്ഷണഃ .

എല്ലാ കർമങ്ങളുടേയും ഫലത്തെ ത്യാഗം ചെയ്യുക എന്ന് സാമാന്യാർഥം സ്വീകരിക്കാം. സർവ്വ സംഗ പരിത്യാഗി

സമ്യക് ന്യാസയതേ ഇതി സന്യാസം
എല്ലാവരേയും ഒരേ പോലെ കാണാനുള്ള കഴിവ്.

ഇനി സന്ന്യാസീ എന്ന് പറയുകയാണെങ്കിൽ  സന്യാസാശ്രമവിശിഷ്ടഃ  എന്നര്ഥം. എങ്ങിനെയുള്ള സന്യാസാശ്രമം ആണെന്നാണെങ്കിൽ 

സർവം ഗൃഹാദികം ത്യക്ത്വാ 
മുണ്ഡിതമുണ്ടോ ഗൈരികകൌപീനാച്ഛാദനം ദണ്ഡം കമണ്ഡലുശ്ച ബിഭ്രത് ഭിക്ഷാവൃത്തിര്നിര്ജ്ജനേ തീര്ഥേ വാ സ്ഥിത്വാ കേവലമീശ്വരാരാധനം കരോതി യഃ സ സന്യാസീ.

സന്യാസികൾ നാലുതരമാണ് എന്ന് പറയുന്നു. കുടീചരഃ, ബഹ്വദകഃ. ഹംസഃ, പരമഹംസഃ എന്നിങ്ങനെ .

ദണ്ഡം കമണ്ഡലും രക്തവസ്ത്രമാത്രഞ്ച ധാരയേത്. നിത്യം പ്രവാസീ നൈകത്ര സ സന്യാസീതി കീര്തിതഃ. അതാണ് ദണ്ഡവും കമണ്ഡലുവും രക്തവസ്ത്രവും മാത്രമേ ധരിക്കാവു. നിത്യവും പ്രവാസി ആയിരിക്കണം അതായത് ഒരു സ്ഥലത്ത് മഠസ്ഥാപനം ചെയ്തു താമസിക്കരുത് എന്നര്ഥം.

ശശ്വത് മൌനീ ബ്രഹ്മചാരീ സംഭാഷാലാപവര്ജിതഃ

സർവത്ര സമബുദ്ധിശ്ച ഹിംസാമായാവിവര്ജിതഃ ക്രോധാഹങ്കാരരഹിതഃ സ സന്യാസീതി കീര്തിതഃ. എല്ലായിപ്പോഴും മൌനിയും ബ്രഹ്മചാരിയും, സംഭാഷണത്തിലും വൃഥാലാപനത്തിൽ താത്പര്യമില്ലാത്തവനും, എല്ലാ സ്ഥലത്തും സമബുദ്ധിയുള്ളവനും,  ഹിംസാദികളായാ എല്ലാ കാര്യങ്ങളിൽ നിന്നും ദൂരെ നിൽക്കുന്നവനും ക്രോധാഹംകാരരഹിതനുമായിരിക്കണം സന്യാസി എന്നര്ഥം.

യതി

യതി എന്നതിന് യതതേ ചേഷ്ടതെ മോക്ഷാര്ഥമിതി എന്നര്ഥം. ഭിക്ഷു, താപസഃ, പരിവ്രാജകഃ, നികാരഃ, വിരതിഃ എന്നൊക്കെ നാനാര്ഥപ്രയോഗം കാണാറുണ്ട്. മോക്ഷത്തിനു വേണ്ടി പ്രയത്നിക്കുന്നവരെയാണ് യതി എന്ന് പറയുന്നത്. യതതേ ചേഷ്ടതേ വ്രതാദിരക്ഷാര്ഥം എന്നും പറയുന്നു. എന്തിന് വേണ്ടിയാണ് പരിശ്രമിക്കുന്നത് എന്നാണെങ്കിൽ യതിധര്മത്തിനുവേണ്ടി.. എന്താണ് യതി ധര്മം എന്നാണെങ്കിൽ യതിധര്‍മ്മംg തന്നെ പറയുന്നു, 

”ആസനം, പാത്രലോപ,ശ്ച സഞ്ചയഃ, ശിഷ്യസംഗ്രഹഃ, ദിവാസ്വാപോ, വൃഥാലാപോ യതേര്‍ ബന്ധകരാണി ഷട്” ആസനം, പാത്രലോപം, സഞ്ചയം, ശിഷ്യസംഗ്രഹം, ദിവാസ്വാപം, വൃഥാലാപം ഇങ്ങനെ ആറു കാര്യങ്ങള്‍ സംന്യാസിയെ ബദ്ധനാക്കിത്തീര്ക്കു ന്നവയാണ്. അതിനാല്‍, ഇവയില്നി ന്നും വേറിട്ടു നില്ക്കാന്‍ പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കണം.

സ്വാമി

ശമം സിദ്ധിച്ചവനാണ് യഥാർത്ത സ്വാമി.
എന്താണ് ശമം ?
ശമം മനോ നിഗ്രഹ: 
മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കാനുള്ള കഴിവ്.
ഇന്ന് നമുക്കു ചുറ്റും കാണുന്ന സ്വാമിമാർ എല്ലാം ശരിയായിട്ടുള്ള സ്വാമിമാരല്ല. 
കാരണം കഷായവസ്ത്രം ധരിച്ചാലൊന്നും ആരും സ്വാമിയാരാകുന്നില്ല എന്ന് ഭജഗോവിന്ദം തന്നെ പറയുന്നുണ്ട്.
ഉദരനിമിത്തം ബഹുകൃത വേഷം.
എല്ലാം വയറ്റിപ്പിഴപ്പിനു വേണ്ടി എന്തൊക്കെയോ കാട്ടി കൂട്ടുന്നു.
നമ്മുക്ക് ചുറ്റും കാണുന്ന സ്വാമിമാർ
കഷായവസ്ത്രത്തിനുള്ളിൽ കയറി നിന്നിട്ടാണ് ശമം ശീലിക്കുന്നത്.
ശമം സിദ്ധിച്ചാലവൻ സ്വാമിയായി എന്ന് തത്വബോധത്തിൽ പറയുന്നുണ്ട്.

”വേദാന്തവാക്യേഷു സദാ രമന്തോ ഭിക്ഷാന്നമാത്രേണ ച തുഷ്ടിമന്തഃ
അശോകമന്തഃകരണേ രമന്തഃ കൗപീനവന്തഃ ഖലു ഭാഗ്യവന്തഃ

Tuesday, June 30, 2020

മഹർഷി, ഋഷി, മുനി, തപസ്വി, സന്ന്യാസി യതി ഇവർ തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം

മഹർഷി, ഋഷി, മുനി, തപസ്വി, സന്ന്യാസി യതി ഇവർ തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം

ആത്മജ്ഞാനികളും വേദമന്ത്രങ്ങളെ വ്യാഖ്യാനിക്കാൻ ശേഷിയുള്ളവരുമായി പുരാതനഭാരതത്തിലുണ്ടായിരുന്ന സന്ന്യാസിശ്രേഷ്ഠന്മാരെയാണ് ഋഷികൾ എന്ന് പറഞ്ഞുവന്നിരുന്നത്. ജ്ഞാനത്തിന്റെ മറുകര കണ്ടെത്തിയിരുന്നവർ

തപസ്വി
തപസ്വീ എന്നതിന് തപോ അസ്യ അസ്തീതി എന്നാണ് അര്ഥം.  തപോയുക്തനായ വ്യക്തി എന്നര്ഥം. തപസുള്ളവനെന്നര്ഥം. തപസിന് തപതി താപയതി എന്നാണ് പറയുക.  വൈധക്ലേശജനകമായ കര്മം എന്നര്ഥം. ഈശ്വരപ്രാപനത്തിനുള്ള തപം ഉള്ള വ്യക്തിയെന്നു സ്വീകരിക്കാം.  തപശബ്ദത്തിന്  പര്യായമായി താപസൻ എന്നും  പറയാറുണ്ട്. തപോധന ശബ്ദവും പ്രയോഗിച്ചു കണ്ടിട്ടുണ്ട്.  തപസ്വീ എന്നതിന് മത്സ്യവിശേഷമായി പറയുന്നുണ്ട്. തപഃകരഃ, ചേഷ്ടകഃ, ചേഷ്ട എന്നിങ്ങനെ ശബ്ദചന്ദ്രികയിലും അര്ഥം കാണുന്നു. പ്രത്യേകമായി അറിയേണ്ട വിഷയം തപസ്വീ എന്നതിൽ നിന്ന് മാറി നാം തപസ്യാ എന്ന് പറയുമ്പോൾ അര്ഥത്തിന് വ്യത്യാസം വരുന്നു എന്നതാണ്. തപച്ചരതീതി എന്നാണ് ഇവിടെ അര്ഥം വരുക. വ്രതാദാനം, പരിവ്രജ്യാ, നിയമസ്ഥിതിഃ, വ്രതചര്യാ എന്നിങ്ങിനെ അര്ഥം പറയുന്നു.

മഹർഷി
മഹര്ഷിഃ എന്നതിന് മഹാംശ്ചാസൌ ഋഷിശ്ചേതി എന്നാണ് പറയുക. മഹത്തുക്കളും അതെ സമയം തന്നെ ഋഷിമാരുമായവരാണ് ഇവർ. വ്യാസാദി മഹര്ഷിമാരാണ് ഇതിലുള്പ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്.

ഋഷി
ഋഷി എന്നതിന്  ഒരു പാടു അര്ഥം ലഭ്യമാണ്.  സമാസം പറഞ്ഞാൽ ഋഷതി പ്രാപ്നോതി സർവാൻ  മന്ത്രാൻ  ജ്ഞാനേന പശ്യതി സംസാരപാരാവരം ഇതി. മലയാളത്തിൽ പറയുകയാണെങ്കിൽ എപ്പോഴും മന്ത്രം ലഭിക്കുന്ന വ്യക്തി, ഇവിടെ ജ്ഞാനം എന്ന അര്ഥം സ്വീകരിച്ചാൽ മതിയാകും. സംസാരത്തെ എപ്പോഴും ജ്ഞാനസ്വരൂപമായി ദര്ശിക്കുന്നവനെന്നര്ഥം.  ജ്ഞാനത്തിൽ പാരംഗതനായവൻ എന്ന് സാമാന്യാര്ഥം. ഉദാഹരണമായി ഋഗ്വേദം പറയുന്നു, അഗ്നിഃ പൂർവേഭിര്ഋഷിഭിരീഡ്യോ നൂതനൈരുത സ ദേവാ ഏഹ വക്ഷ്യതി ഇതി. സത്യവചസുകളെന്നാണ് ഇവരെ വിളിക്കുക. ഋഷിമാരു ഏഴുതരമെന്നാണ്  പറയുക. വ്യാസാദികളായ മഹര്ഷിമാരു, ഭേലാദികളായ പരമര്ഷയന്മാർ. കണ്വാദികളായ ദേവര്ഷികൾ, വസിഷ്ഠാദികളായ ബ്രഹ്മര്ഷികൾ, സുശ്രുതാദികളായ ശ്രുതര്ഷയന്മാര്, ഋതപര്ണാദികളായ രാജര്ഷയന്മാരു, ജൈമിന്യാദികളായ കാണ്ഡര്ഷയന്മാര്. രത്നകോശത്തിൽ പറയുന്നു,

സപ്ത ബ്രഹ്മര്ഷി ദേവര്ഷി മഹര്ഷി പരമര്ഷയഃ
കാണ്ഡര്ഷിശ്ച ശ്രുതര്ഷിശ്ച രാജര്ഷിശ്ച ക്രമാവരാഃ

മുനി
മുനിഃ എന്നതിന് മനുതേ ജാനാതി യഃ എന്നാണ്. അതാണ്  മൌനം ആയി ഇരുന്നാലും അറിയുന്നവനെന്നര്ഥം. മൌനവ്രതീ എന്നാണ് സാമാന്യാര്ഥം. വാചംയമഃ എന്ന് പറയും. സ്വന്തം വാക്കിൽ യമത്തെ അറിയുന്നവനെന്നര്ഥം. നൈഷധം പറയുന്നു, ഫലേന മൂലേന ച വാരിഭൂരുഹാം, മുനേരിവേത്ഥം മമ യസ്യ വൃത്തയഃ.  മുനിയുടെ ലക്ഷണമാകട്ടെ ഗീത തന്നെ പറയുന്നുണ്ട്, ദുഃഖേഷ്വനുദ്വിഗ്നമനാഃ സുഖേഷു വിഗതസ്പൃഹഃ, വീതരാഗഭയക്രോധഃ സ്ഥിധീര്മുനിരുച്യതേ.

യതി
യതി എന്നതിന് യതതേ ചേഷ്ടതെ മോക്ഷാര്ഥമിതി എന്നര്ഥം. ഭിക്ഷു, താപസഃ, പരിവ്രാജകഃ, നികാരഃ, വിരതിഃ എന്നൊക്കെ നാനാര്ഥപ്രയോഗം കാണാറുണ്ട്. മോക്ഷത്തിനു വേണ്ടി പ്രയത്നിക്കുന്നവരെയാണ് യതി എന്ന് പറയുന്നത്. യതതേ ചേഷ്ടതേ വ്രതാദിരക്ഷാര്ഥം എന്നും പറയുന്നു. എന്തിന് വേണ്ടിയാണ് പരിശ്രമിക്കുന്നത് എന്നാണെങ്കിൽ യതിധര്മത്തിനുവേണ്ടി. എന്താണ് യതി ധര്മം എന്നാണെങ്കിൽ   യതിധര്‍മ്മം തന്നെ പറയുന്നു,  ''ആസനം, പാത്രലോപ,ശ്ച സഞ്ചയഃ, ശിഷ്യസംഗ്രഹഃ, ദിവാസ്വാപോ, വൃഥാലാപോ യതേര്‍ ബന്ധകരാണി ഷട്'' ആസനം, പാത്രലോപം, സഞ്ചയം, ശിഷ്യസംഗ്രഹം, ദിവാസ്വാപം, വൃഥാലാപം ഇങ്ങനെ ആറു കാര്യങ്ങള്‍ സംന്യാസിയെ ബദ്ധനാക്കിത്തീര്ക്കു ന്നവയാണ്. അതിനാല്‍, ഇവയില്നി ന്നും വേറിട്ടു നില്ക്കാന്‍ പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കണം. ''വേദാന്തവാക്യേഷു സദാ രമന്തോ ഭിക്ഷാന്നമാത്രേണ ച തുഷ്ടിമന്തഃ
അശോകമന്തഃകരണേ രമന്തഃ കൗപീനവന്തഃ ഖലു ഭാഗ്യവന്തഃ''

സന്ന്യാസി
സന്യാസഃ എന്ന് പറഞ്ഞാൽ കാമ്യകര്മണാം ന്യാസഃ എന്നാണ് അര്ഥം. കാമ്യാനാം കര്മണാം ന്യാസം സന്യാസം കവയോ വിദുഃ. സർവകര്മഫലത്യാഗം പ്രാഹുസ്ത്യാഹം വിചക്ഷണഃ. എല്ലാ കര്മങ്ങളുടേയും ഫലത്തെ ത്യാഗം ചെയ്യുക എന്ന് സാമാന്യാര്ഥം സ്വീകരിക്കാം. 

ഇനി സന്ന്യാസീ എന്ന് പറയുകയാണെങ്കിൽ സന്യാസാശ്രമവിശിഷ്ടഃ എന്നര്ഥം. എങ്ങിനെയുള്ള സന്യാസാശ്രമം ആണെന്നാണെങ്കിൽ സർവം ഗൃഹാദികം ത്യക്ത്വാ മുണ്ഡിതമുണ്ടോ ഗൈരികകൌപീനാച്ഛാദനം ദണ്ഡം കമണ്ഡലുശ്ച ബിഭ്രത് ഭിക്ഷാവൃത്തിര്നിര്ജ്ജനേ തീര്ഥേ വാ സ്ഥിത്വാ കേവലമീശ്വരാരാധനം കരോതി യഃ സ സന്യാസീ.

സന്യാസികൾ നാലുതരമാണ് എന്ന് പറയുന്നു.  കുടീചരഃ, ബഹ്വദകഃ. ഹംസഃ, പരമഹംസഃ എന്നിങ്ങനെ.

ദണ്ഡം കമണ്ഡലും രക്തവസ്ത്രമാത്രഞ്ച ധാരയേത്. നിത്യം പ്രവാസീ നൈകത്ര സ സന്യാസീതി കീര്തിതഃ. അതാണ് ദണ്ഡവും കമണ്ഡലുവും രക്തവസ്ത്രവും മാത്രമേ ധരിക്കാവു. നിത്യവും പ്രവാസി ആയിരിക്കണം അതായത് ഒരു സ്ഥലത്ത് മഠസ്ഥാപനം ചെയ്തു താമസിക്കരുത് എന്നര്ഥം.

ശശ്വത് മൌനീ ബ്രഹ്മചാരീ സംഭാഷാലാപവര്ജിതഃ

സർവത്ര സമബുദ്ധിശ്ച ഹിംസാമായാവിവര്ജിതഃ ക്രോധാഹങ്കാരരഹിതഃ സ സന്യാസീതി കീര്തിതഃ. എല്ലായിപ്പോഴും മൌനിയും ബ്രഹ്മചാരിയും, സംഭാഷണത്തിലും വൃഥാലാപനത്തിൽ താത്പര്യമില്ലാത്തവനും, എല്ലാ സ്ഥലത്തും സമബുദ്ധിയുള്ളവനും, ഹിംസാദികളായാ എല്ലാ കാര്യങ്ങളിൽ നിന്നും ദൂരെ നിൽക്കുന്നവനും ക്രോധാഹംകാരരഹിതനുമായിരിക്കണം സന്യാസി എന്നര്ഥം. 

മഹര്‍ഷി 
ഇനി മഹര്‍ഷിമാർ ബ്രഹ്മചാരിമാരായിരുന്നോ എന്ന ചോദ്യവും സാമാന്യമായി വരുന്നതാണ് അതിനാണെങ്കിൽ താഴെ ഉദാഹരണം കൊടുക്കുന്നു..

ഋഷിശ്രേഷ്ഠന്മാരിൽ പ്രധാനി എന്ന് പറയുന്ന വസിഷ്ഠന്റെ പത്നിയാണ് അരുന്ധതി. ഋഷി മരീചിയുടെ പത്നിയാണ് കല അവരുടെ പുത്രനും കൂടിയാണ് കശ്യപൻ. ബ്രഹ്മര്ഷിയായ അത്രിയുടേയും അനസൂയയുടേയും കഥ കേൾക്കാത്തവരു ചുരുക്കമാണ്. മഹര്ഷി അംഗിരസ്സിന്റെ പത്നിയാണ് സുരൂപ. പുലസ്ത്യനാകട്ടെ കര്ദമപ്രജാപതിയുടെ പുത്രിയായ ഹവിര്ഭൂവിനെയാണ് വിവാഹം കഴിച്ചിരിക്കുന്നത്.  കശ്യപന്റെ പത്നിയായ അദിതിയിൽ നിന്നാണ് വാമനാവതാരം. വിശ്വാമിത്രനും മേനകയുടേയും കഥയും പ്രസിദ്ധമാണ്. മഹര്‍ഷി ഭാരദ്വാജനാകട്ടെ സുശീലയെന്ന പത്നിയിലൂടെ ഉണ്ടായ ഗാര്ഗന്റെ പിതാവുമാണ്.  ഭാരദ്വാജന്റെ തന്നെപുത്രനായി അപ്സരസ്ത്രീയിൽ ഉണ്ടായതാണ് ദ്ര്രോണാചാര്യർ. മഹര്ഷി ഭൃഗു ആകട്ടെ വിവാഹം കഴിച്ചിരിക്കുന്നത് ദക്ഷപുത്രിയായ കയാതിയെയാണ്. മഹര്ഷി ച്യവനനാകട്ടെ വൈവസ്വതമനുവിന്റെ പുത്രിയായ അരുഷിയെ ആണ് വിവാഹം കഴിച്ചിരിക്കുന്നത്.  ഈ ഉദാഹരണങ്ങൾനോക്കുകയാണെ ഭാരതത്തിലെ പ്രധാനികളായ ഋഷിശ്രേഷ്ഠന്മാരെല്ലാവരും തന്നെ വിവാഹം കഴിച്ചിട്ടുണ്ട് എന്ന് കാണാം

ഋഷിമാര്‍ തന്നെ 7 തരത്തില്‍ വിഭജിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.

മഹര്‍ഷി = വ്യാസന്‍
പരമര്‍ഷി = ഭേലന്‍
ദേവര്‍ഷി = കണ്വന്‍
ബ്രഹ്മര്‍ഷി = വസിഷ്ഠന്‍
ശ്രുതര്‍ഷി = ശുശ്രുതന്‍
രാജര്‍ഷി = വിശ്വാമിത്രന്‍
കരന്‍ദര്‍ഷി = ദൈമിനി

എന്നിവര്‍ യഥാക്രമം 7 തരത്തിലും ഉദാഹരണങ്ങള്‍       കടപ്പാട്